Ile francuskiego w polskim ?

 

Związek języka francuskiego i polskiego przejawia się nie tylko obecnością słów, które wywodzą się z języka francuskiego. Polski zawiera też słowa, które zostały bezpośrednio zapożyczone z języka francuskiego, zwane galicyzmami. Z powodu bliskich związków francuskiego z polskim łatwo się z kolei pomylić, bo niektóre francuskie słowa brzmią bardzo podobnie do polskich, ale mają inne znaczenie. Okazuję sie też, że we francuskim... funkcjonuje kilka słów pochodzenia polskiego!

 

Wyrażenia francuskie, funkcjonujące w języku polskim

• porte-parole – rzecznik (prasowy)
• à propos – przy sposobności, w związku z tematem (coś powiedzieć)
• au courant – na bieżąco
• bon mot – dobre słowo
• bon ton – dobry ton
• carte blanche – dać komuś carte blanche, czyli wolną rękę (dosł. białą kartę)
• chapeaux bas – kapelusze z głów (w ramach wielkiego szacunku)
• comme il faut – tak jak trzeba
• en bloc – w całości, ogółem
• en face – z przodu
• enfant terrible – osoba niedyskretna, nietaktowna (dosł. okropne dziecko)
• faux pas – pomyłka, lapsus (popełnić faux pas)
• femme fatale – kobieta fatalna, romans z nią oznacza kłopoty
• fin de siècle – koniec wieku
• noblesse oblige – szlachectwo zobowiązuje
• par excellence – w całym tego słowa znaczeniu
• va banque – na całość
• vis-à-vis – naprzeciwko
• déjà vu – poczucie że widziało się pewien obraz człowieka, sytuacji, rzecz w przeszłości

Kalki językowe

Francja inspirowała Polaków nie tylko w wyżej wymienionych obszarach, ale również jeśli chodzi o semantykę. Niektóre związki frazeologiczne w języku polskim mają taką samą konstrukcję jak ich francuskie odpowiedniki.

• gwóźdź sezonu – clou de la saison
• krzyk mody – cri de la mode
• punkt widzenia –point de vue

Kilka ciekawostek

• beza: pochodzi od francuskiego słowa baiser - pocałunek, może dlatego, że była równie słodka?
• wersalka: swoją nazwę zawdzięcza miejscowości Versailles, gdzie znajduje się słynny królewski pałac. Kiedy bowiem pojawiła w latach 70. w polskich domach stała się synonimem wygody.
• frykas: pochodzi od nazwy francuskiej potrawy fricassée. To rodzaj gulaszu z białego lub drobiowego mięsa w sosie. Danie to musiało uwieść kiedyś polskich smakoszy.
• klosz: swoją nazwę wziął od cloche - dzwon, być może ze wzgledu na zbliżony kształt.
• kozetka: powstała dzięki francuskiemu słowu causette czyli rozmowa. Łatwo zatem wyobrazić sobie okoliczności jego genezy.
• rondo: swoją nazwę zawdzięcza słowu rondeau, które oznacza m.in koło garncarskie.
• maruder: pochodzi od słowa maraudeur - złodziej, a złodziej, aby coś ukraść musiał przecież dłużej „zamarudzić" w danym miejscu.

Fałszywi przyjaciele

To że Francję i Polskę tak wiele łączy pod względem językowym nie oznacza jednak, że wszystkie francuskie słowa, które przypominają słowa polskie mają takie samo znaczenie.

• parasol to parasol plażowy, a nie parasol chroniący prze deszczem (fr. parapluie)
• chalet to szałas lub schronisko, a nie szalet (fr. toilettes)
• agitation to poruszenie, a nie agitacja (fr. propagande politique)
• serre to szklarnia, a nie ser (fr .fromage)
• tort to błąd lub szkoda, a nie tort (fr. gâteau à la crème)
• tata to ciocia, a nie tata (fr. papa)
• folie to szaleństwo, a nie folia (fr. fil plastique)
• pièce to sztuka, a nie pies (fr. chien)
• appartement to mieszkanie, a nie apartament (fr. suite)
• aventure to przygoda, a nie awantura (fr. dispute)
• blanquette to potrawka w białym sosie, a nie blankiet (fr. formulaire)
• façon to sposób, a nie fason (fr. coupe)
• gomme to gumka, a nie guma do żucia (fr. chewing gum)
• collation to przekąska, a nie kolacja (fr. diner)
• régisseur to zarządca, a nie reżyser (fr. metteur en scène)

Wyrazy polskiego pochodzenia w języku francuskim

Jest ich niewiele, ponieważ to Polska inspirowała się kulturą francuską obecną w całej Europie, to orientacja profrancuska dominowała w polityce i gospodarce Polski, nie zaś odwotnie.
Tak oto we francuskim funkcjonuje słowo polka odnoszące się do tańca, mazurka oznaczające mazurek. Co ciekawe Francuzi słowo meringue - beza zawdzięczają podobno Polakom (od dopełniacza nazwy ciasta murzynek) a Polacy słowo beza Francuzom (fr. baiser - pocałunek). 

Wróć